مراتع چهار نو از قدیم الایام جزو لاینفک سر زمین تیلک بوده است. و سالانه
دامداران تیلکی در فصول گرم در آن مشغول چرای گوسفندانشان هستند.
و احدی جرات استفاده از این زمینها راندارد.
متاسفانه آب "اسپه اوک" که از اسمش پیداست یکی از سبکترین آبهای
شناخته شده میباشد از بی توجه ای ما به بالاده برده شده است.
امید وارم با شناخت سر زمین خود در حفظ آن همت دو چندان بخرج دهیم.
با توجه به کامل بودن مطلب جناب آقای آزموده مطلب چهارنو از ایشان
انتخاب شده است تصاویر اضافه شده است.
رشته کوه چهارنو کمربند زمرّدین البرز
در بین رشته کوه های بلند و جنگلی البرز که از غرب به سوی شرق گسترش یافته اند ،
رشته کوه چهارنو از زیبایی و جایگاه ویژه ای برخوردار است .
در انتهای تصویر چهار نو دیده میشود.
این کوه با بلندای 2881 متر در 4 کیلومتری جنوب روستای بالاده واقع شده است . روستای بالاده در بخش چهاردانگه شهرستان ساری و در قسمت جنوب شرقی مازندان است . دامنه های چهارنو تا ارتفاع 2700 متری ، از جنگل های انبوه با درختان تنومند و کهنسال پوشیده شده و جاری بودن چشمه های پرآب و خنک در جای جای دامنه های آن باعث بوجود آمدن پوشش گیاهی متنوعی در این منطقه شده است. مردم بالاده هر صبحگاه که از خواب برمی خیزند چشمشان بر زیبایی چهارنو می افتد.
این ناحیه جنگلی با دارا بودن آب و هوای بسیار معتدل در فصل تابستان و آب و هوای بسیار سرد کوهستانی در فصل زمستان ، رطوبت بسیار ناچیزی دارد، جریان هوای خزری وقتی به این منطقه می رسد ، رطوبت خود را از دست میدهد .
منطقه چهارنو دارای تغییرات شدید جوّی است ؛ در حالیکه در یک روز تابستانی ، هوا کاملاً صاف است و لکه ابری در آسمان کوه های مرتفع اطراف دیده نمی شود، به یک باره ابرهای غلیظی بر بلندای چهارنو پدیدار شده و دیری طول نمی کشد که همه دامنه های آن را مه سرد و غلیظی در خود فرو می برد و ممکن است این مه روزهای متوالی ، سایه سنگین خود را از این ناحیه برنگیرد و یا به یک باره مه چند روزه در عرض کمتر از یک ساعت ناپدید شود.
قسمت شرقی چهارنو از زمین های کشاورزی و تپه ماهورهای نیمه کویری منطقه فولادمحله ( استان سمنان ) و از سمت غربی جاده آسفالته ساری – کیاسر – سمنان شروع شده و به سمت غرب امتداد یافته و پس از حدود 10 کیلومتر و در روبروی بالاده که دره های عمیق تشکیل میشوند، مرتفع ترین بخش آن شکل گرفته و در غرب به نمازکوه و کوه نَرو میرسد. قسمت شمالی چهارنو در قلمرو استان مازندران بوده و دارای پوشش جنگلی است که درختانی کهنسال در شیب تند روییده اند و قسمت جنوبی آن در قلمرو استان سمنان بوده که از پوشش جنگلی آن کاسته شده و به جنگلهای درختچه ای تبدیل میشود. این رشته کوه مرز جنگلی مازندران و سمنان است.
در دامنه شمالی چهارنو روستاهای بالاده، قلعه، پایین ده، تیله بن، واوسر، آغوزگاله، تیلک، آتنی، گلخوران و سواسره قرار دارند. در این قسمت چشمه های گوارا و پرآب فراوانی جاری است که آب آن به دره های تیله بُن و پایین ده و تیلک می ریزد و از سرچشمه های رود تجن ساری محسوب می شود. آب روستای بالاده نیز با 6 کیلومتر لوله گذاری از چشمه « اِسبه اُک » در دامنه شرقی چهارنو تأمین میشود.
دامنه های سرسبز چهارنو و چشمه های پرآب آن، چراگاه تابستانی مناسبی برای گله های گوسفندان می باشد. در دامنه مرتفع ترین بخش چهارنو و روبروی بالاده ، چشمه پرآبی جاری است که دامداران از چهار تنه کلفت درخت، « نو » درست کرده اند و برای آبشخور دامها استفاده میشود. این آب بقدری سرد است که نمی توان بیشتر از لحظاتی اندک ، دست خود را در آن نگه داشت. (1)
شراط اقلیمی مطلوب جنگل های چهارنو باعث گردید تا از طرف سازمان حفاظت محیط زیست ایران به منطقه حفاظت شده حیات وحش تبدیل شود . یک پایگاه شکاربانی نیز برای حفظ و حراست از این منطقه در روستای قلعه دایر شده است و معمولاً شکاربانان بومی در آن انجام وظیفه میکند.
در منطقه حفاظت شده چهارنو حیوانات وحشی مانند خرس ، یوزپلنگ ، گراز ، گرگ ، گوزن کوهی ، روباه ، شغال ، راسو ، سمور ، موش جنگلی ، مارهای زهردار و هم چنین پرندگانی مانند عقاب کوهستان ، باز ، کرکس ، توکا ، کبک ، کلاغ و ... زندگی می کنند که این منطقه محیط مناسبی برای زاد و ولد ، رشد و بقای گونه های آنهاست. (2 )
بر بلندای چهارنو، باد بسیار شدیدی از غرب به شرق در تمام فصول سال در حال وزیدن است و سنگهایی مانند شمشیر و به طول بیش از یک متر در اینجا وجود دارد. پوشش زمین در بلندای چهانو و دامنه های آن تا ارتفاع 2750 متری از خاک رس و سنگ است . درختچه های سرو جنگلی خوابیده بر زمین با نیم متر ارتفاع ( که مساحت بعضی از آنان تا 10 متر مربع میرسد ) و بوته های بزرگ گون و علفزار ، پوشش گیاهی آن هستند. در ارتفاعات پایین تر درختان تنومند و کهنسال مرس ، انجیلی ، ممرز ، کچب ، موزی و درختچه های میوه های جنگلی نظیر زرشک ، ولیک ، هلی و ... روییده اند. (3)
شیب دامنه های شمالی چهارنو بسیار زیاد بوده که در بعضی جاها این شیب تا 75 درجه نیز میرسد و در بعضی از جاه ها نیز پرتگاه های سنگی به ارتفاع 50 متر وجود دارد .
در ارتفاعات چهارنو به خاطر صاعقه های زیادی که به ویژه در فصل بهار روی میدهد ، هر ساله تعدادی اصله درخت دچار آتش سوزی می شود. با توجه به اینکه رشد درختان در این منطقه کم می باشد در طی سالیان درازی که درختان نواحی مرتفع چهارنو از بین می روند ، درخت دیگری به جایش روییده نمی شود.
بارش اولین برف پاییزی در آبان ماه بر بلندای چهارنو دیده شروع می شود و از چشم انداز بالاده منظره ای بسیار شگفت انگیز است . در حالیکه جنگل دامنه شمالی آن هنوز سبز هست و درختان به رنگ زرد و نارنجی و قرمز هستند ، برف سفیدی که هم چون خطی ممتد که رو به دامنه چهارنو محو می شود ، آسمان نیلگون را از جنگل رنگارنگ جدا می کند. در زمستان تمام کوه چهارنو یکپارچه سفید می شود و ارتفاع برف به بیش ازدو متر و سرمای هوا در شب ها به پایین تر از 25 درجه زیر صفر می رسد.
آفتابگیر نبودن دامنه شمالی چهارنو باعث می شود که برف زمستانی تا اوایل خرداد سال آینده در دره ها باقی بماند و هم چون رشته هایی سفید بر بستری سبز رنگ به چشم آید.
در اواخر فروردین و اوایل اردیبهشت و با آب شدن برفها ، سبزیجات وحشی و خوشبوی خوراکی نظیر الزی و لولا در دامنه های چهارنو می رویند و مردم بومی این سبزی ها را چیده و پس از آوردن به روستا برای استفاده در ماه های دیگر آن را خشک می کنند. (4) از این سبزی ها به عنوان سبزی خوردن و یا در برنج و آش استفاده می شود. در فصل بهار و با روییدن گلهای وحشی رنگارنگی در این منطقه ، براستی که بوی بهشت را می توان استشمام کرد.
رشته کوه چهارنو ، منطقه ای بسیار مناسب برای کوهنوردی و گشتن در طبیعت بکر و جنگلی است. از یکطرف این منطقه رطوب اندکی دارد و بدن کوهنورد و گردشگر عرق نمی کند و از طرفی اکوسیستم گیاهی و جانوری بسیار زیبا و متنوعی دارد که چشم انداز دامنه شمالی آن روستای بالاده و قله زیبای شاهدژ و کوه اسپه دار و جنگلهای اطراف بوده و در دامنه جنوبی و شرقی آن کوهها خشک سمنان و دامغان را میتوان مشاهده کرد.
در یک صبحگاه آفتابی زمستانی ، از سواحل دریای خزر ( زاغمرز بهشهر ) و با چشم غیر مسلح می توان ارتفاعات برف گرفته چهارنو و شاهدژ را به خوبی دید. از نظر موقعیت جغرافیایی ( نصف النهاری ) این دو قله و روستای بالاده در فاصله 60 کیلومتری جنوب بهشهر و 75 کیلومتری دریای خزر قرار دارند.
چشم انداز زیبای دو سوی رشته کوه چهارنو از دیرباز باعث جلب توجه اهالی بالاده و روستاهای اطراف خصوصاً جوانان برای تفرج و استفاده از طبیعت بکر جنگلی آن شده و هر ساله عده زیادی از جوانان منطقه به آن صعود کرده و گاهی شب را در چشمه چهارنو که 300 متر تا نوک آن فاصله دارد، می گذرانند.
از بلندای چهارنو ، چشم انداز قله شاهدژ با ارتفاع 28۰۲ متر که در فاصله 5 کیلومتری شمال آن قرار دارد ، بقدری زیباست که هر بیننده ای را مات و مبهوت میکند و روستای بالاده همچون لکه ای سفید رنگ در دامنه سرسبز شاهدژ دیده می شود.
کوهنوردان غیربومی و ناآشنا به منطقه ، برای صعود به چهارنو می بایستی حتماً یک راهنمای محلی و دستگاه موقعیت یاب ماهواره ای ( GPS ) به همراه داشته باشند. زیرا همان گونه که قبلاً گفتم تغییرات جوی در این منطقه غیرقابل پیش بینی بوده و احتمال گم شدن در هوای مه آلود و جنگل های انبوه بسیار زیاد است. در صعودی که روز 12 مهر 1387 به همراه گروه کوهنوردی چکاد ساری به چهارنو داشتم به خاطر اینکه به همراه 2 نفر دیگر از گروه جدا شده بودیم ، در موقع برگشت در هوای مه آلود جنگل چهارنو گم شدیم و گروه امداد با راهنمایی افراد محلی از روستای تیلک در حالیکه پاسی از شب گذشته بود ما را پیدا کردند. ( گزارش صعود به چهارنو ) این در حالی بود که درسال های گذشته به همراه دوستان بالادهی ، چندین بار به چهارنو صعود کرده و کاملاً با منطقه آَشنا بودم .
برای صعود به چهارنو مسیرهای اصلی زیر وجود دارد : مسیرهای ماشین رو بر روی نقشه مشخص شده است .
الف : مسیر روستای بالاده
مسیر یک : روستای بالاده و عبور از روستای قلعه و پایین ده / پیر درویش و دور زدن جنگل غربی پیر درویش و رسیدن به « خورد چهارنو » و ادامه مسیر از طریق گذشتن از دره جنوبی خورد چهارنو و ادامه مسیر از یال اصلی و رسیدن به قله.
این مسیر از پایین ده تا خورد چهارنو شیب کمتری داشته و برای صعودهای جمعی با تنوع سنی ، مناسبتر است .
مسیر دو : روستای بالاده و عبور از روستای قلعه و پایین ده / دره چهارنو ( آسیاب ) و رسیدن به خورد چهارنو و ادامه مسیر از طریق گذشتن از دره جنوبی « خورد چهارنو » و ادامه مسیر از یال اصلی و رسیدن به بلندای آن .
ب : مسیر روستای تیلک
مسیر سه : روستای تیلک و عبور از منطقه شرقی این روستا / خیل سر / چشمه چهارنو و رسیدن به بلندای آن .
مسیرهای یک تا سه در فصل بهار ، تابستان و پاییز از جذابیتهای طبیعی بیشتری برخوردار است.
پ : مسیر روستای واوسر
مسیر چهار : واوسر جدید ( میر افضل ) و عبور از شیب دامنه های شرقی چهارنو و رسیدن به خط الرأس و ادامه راه که این مسیر پوشش جنگلی نداشته و شیب کمی دارد .
تذکر: این جاده در زمان بارندگی و برف بخاطر شن ریزی نبودن و خاکی بودن ، قابل استفاده نیست .
ت : مسیر فولادمحله
مسیر پنج : فولادمحله و عبور از خط الرأس شرقی چهارنو – صلّو آقا - این مسیر پوشش جنگلی نداشته و برای صعودهای زمستانی مناسب است. از فولادمحله تا چهارنو در حدود 12 کیلومتر فاصله است .
همواره به خاطر داشته باشید که دامنه های چهارنو ، منطقه حفاظت شده حیات وحش بوده و زیستگاه جانوران وحشی است و هرگونه شکار ، تخریب و آتش زدن گونه های جنگلی جرم محسوب شده و نیروهای محیط بانی منطقه شدیداً با متخلفین برخود خواهند کرد. بنابر این لازم است گروه های صعود کننده به ویژه گروه های غیر حرفه ای و محلی موارد زیر را رعایت کنند :
1. بهتر است از چشمه های دامنه های چهارنو به مقدار کافی آب آشامیدنی بردارید زیرا از ارتفاع 2600 متری به بالا دیگر چشمه ای وجود ندارد .
2. از ریختن هر گونه زباله غیر بازیافتی ( نظیر ظروف فلزی کنسرو ، پلاستیک و نایلون و ... ) در دامنه های چهارنو خودداری کنید زیرا این زباله ها توسط حیوانات وحشی این منطقه خورده شده و ممکن است باعث وارد شدن آسیب های جدی به آنان شود.
3. سکوت کوهستان این منطقه بسیار زیباست . از ایجاد سر وصدا پرهیز کنید ، زیرا باعث وحشت حیوانات وحشی می شود .
4. از شکستن شاخه های درختان خودداری کنید .
5. از آتش زدن بوته های گون و سروهای خوابیده منحصر به فرد این منطقه شدیداً خودداری کنید.
6. بعد از روشن کردن آتش جهت گرم کردن غذا ، در هنگام مراجعت حتماً از خاموش شدن آتش اطمینان حاصل کنید . در سالهای قبل بارها مشاهده شده که بر اثر سهل انگاری گردشگران ، درختان جنگلی آتش گرفته و این درختان روزهای متمادی در آتش می سوختند.
نویسنده:عین اله آزموده چهارده sadva.persianblog.ir
